THẦY CÔ THÍCH NGHI CHUYỂN ĐỔI SỐ, DẪN DẮT HỌC SINH TRONG KỶ NGUYÊN AI

• Thứ sáu - 17/04/2026 16:12
• |In ra
• |Đóng cửa sổ này

AI có thể đưa ra câu trả lời, nhưng không thể thay thế
quá trình tư duy và trải nghiệm của mỗi học sinh

     Từ những ngày đầu của COVID-19, giáo dục Việt Nam bước vào một giai đoạn chuyển đổi chưa từng có. Những lớp học trực tuyến đầu tiên còn nhiều bỡ ngỡ, từ hạ tầng mạng đến kỹ năng sử dụng công nghệ của giáo viên. Tuy nhiên, chỉ sau vài năm, đặc biệt đến giai đoạn 2023-2025, nhiều thầy, cô giáo đã làm chủ công nghệ, biến khó khăn thành kỹ năng. Từ bảng phấn truyền thống, lớp học dần chuyển sang nền tảng số với cách tổ chức linh hoạt hơn.
     Khi quá trình chuyển đổi số dần ổn định, một làn sóng mới xuất hiện: Trí tuệ nhân tạo. Sự phổ biến của các công cụ như ChatGPT hay Gemini đang làm thay đổi cách học của các em học sinh. Chỉ trong vài giây, AI có thể đưa ra lời giải chi tiết cho một bài Toán hay hoàn thành một bài Văn. Điều này mang lại nhiều tiện ích, nhưng cũng đặt ra không ít khó khăn, thách thức. Nhiều học sinh thừa nhận sử dụng AI thường xuyên trong học tập. Một học sinh lớp 12 chia sẻ chỉ "hiểu một phần" sau khi xem lời giải từ AI, trong khi học sinh khác cho biết đôi khi "phụ thuộc quá nhiều" và ít tự suy nghĩ.
     Theo các chuyên gia, vấn đề không còn là có nên dùng AI hay không, mà là sử dụng như thế nào cho đúng. Nếu không có định hướng, học sinh dễ đi đến đáp án nhanh, nhưng thiếu quá trình tư duy. GS.TS.Lê Anh Vinh - Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, nhận định: Việc dạy học truyền thống dựa vào truyền đạt kiến thức và kiểm tra không còn hiệu quả trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh. "Đây không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là câu chuyện phương pháp sư phạm", GS.TS.Lê Anh Vinh nhấn mạnh.
     Từ thực tế này, "Khung năng lực số dành cho nhà giáo" đã được ban hành với 6 miền năng lực và 20 năng lực thành phần. Đáng chú ý, AI lần đầu tiên được đưa vào như một yêu cầu riêng, không chỉ dừng ở việc sử dụng mà còn phải biết ứng dụng trong dạy học. Nhiều giáo viên cho rằng, thay đổi quan trọng nhất không phải là công cụ, mà là cách dạy. TS.Nguyễn Tùng Lâm - Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý Giáo dục Việt Nam, cho rằng giáo viên cần "giảm nói để tăng tư duy", dành nhiều thời gian hơn cho học sinh suy nghĩ và tự khám phá.
     Tại lớp học, cách tiếp cận này đang dần được áp dụng. Cô Trần Thị Thu Trang cho biết, học sinh vẫn được sử dụng AI, nhưng phải tự đánh giá việc sử dụng đó có hiệu quả hay không. "AI có thể cho đáp án nhanh, nhưng sự hiểu thì không có đường tắt", Cô Trần Thị Thu Trang nói. Trong khi đó, cô Đào Thị Dần lựa chọn tăng cường các bài viết gắn với trải nghiệm cá nhân để hạn chế việc sao chép từ AI, còn cô Trần Thị Xuyến Chi duy trì kiểm tra viết tay và vấn đáp để đánh giá năng lực thật của học sinh.

Thầy, cô giáo thích nghi chuyển đổi số

     Ở góc độ quản lý, cô Nguyễn Thị Minh Thúy - Hiệu trưởng Trường THCS - THPT Nguyễn Siêu, nhấn mạnh vai trò của giáo viên trong việc định hướng và làm gương về đạo đức sử dụng AI, trong bối cảnh phụ huynh khó kiểm soát hoàn toàn việc học của con tại nhà.
     Phụ huynh cũng thừa nhận những băn khoăn khi con sử dụng AI. Một phụ huynh chia sẻ, có lúc con tìm hiểu để học, nhưng cũng có lúc tìm cách lấy đáp án nhanh, khiến việc kiểm soát trở nên khó khăn.
     Theo các chuyên gia, chính trong bối cảnh này, vai trò của người thầy càng trở nên quan trọng. AI có thể xử lý dữ liệu, nhưng không thể thay thế sự tinh tế trong phương pháp sư phạm hay khả năng truyền cảm hứng.
     Trên thế giới, nhiều quốc gia cũng không cấm AI trong giáo dục mà tìm cách kiểm soát và khai thác hiệu quả. Việt Nam cũng đang đi theo hướng này, với mục tiêu biến AI thành công cụ hỗ trợ tư duy thay vì thay thế tư duy. Trong kỷ nguyên công nghệ, câu hỏi không còn là "AI có thay thế giáo viên hay không", mà là "giáo viên sẽ dẫn dắt AI như thế nào". Bởi suy cho cùng, giáo dục không nằm ở việc tìm ra câu trả lời nhanh nhất, mà ở khả năng đặt ra những câu hỏi đúng - điều mà chỉ con người, đặc biệt là người thầy, mới có thể làm được.

Nguồn tin: Trường THCS - THPT Nguyễn Siêu