ĐÁNH THỨC NĂNG LỰC TỰ HỌC TỪ KỸ NĂNG ĐỌC

• Thứ tư - 28/10/2026 16:14
• |In ra
• |Đóng cửa sổ này

Học sinh tìm hiểu các tác phẩm văn học
tại Câu lạc bộ đọc sách Ô Xinh (phường Ngọc Hà)

     Nhiều chuyên gia cho rằng, thay vì ép con đọc thật nhiều sách theo khuôn mẫu, điều quan trọng hơn là trang bị phương pháp, kỹ năng đọc, giúp trẻ biết cách đọc để hiểu sâu, biến tri thức thành năng lực tự thân.
     Yêu đọc để tự tìm đến tri thức
     Ở bậc Tiểu học, trẻ em quen với việc được cha mẹ kèm sát, thầy cô hướng dẫn từng bước, bài học được chia nhỏ, nhiệm vụ học tập còn tương đối cụ thể. Khi lên trung học cơ sở, mọi thứ bắt đầu khác. Bài học dài hơn, khái niệm trừu tượng hơn, yêu cầu tự chuẩn bị, tự đọc, tự tìm lời giải cũng nhiều hơn. Đó là lúc nhiều học sinh bắt đầu lúng túng. “Lên lớp 6, em thấy sách dày hơn, các bài đọc dài và cũng khó hiểu hơn”, Lê Trí Nhân, học sinh lớp 6B12, Trường Trung học cơ sở Sài Đồng (phường Phúc Lợi) chia sẻ.
     Theo các chuyên gia giáo dục, Trung học cơ sở là giai đoạn bản lề để các em chuyển từ “học được kèm sát” sang học tư duy và học cách tự giải quyết vấn đề. Theo đó, thay vì chờ người lớn giải thích, các con buộc phải biến việc đọc sách trở thành công cụ tự học. Kỹ năng đọc chính là nền tảng giúp các con thích nghi với chương trình giáo dục mới. Gặp một điều chưa biết, các con cần có thói quen tìm sách, tìm tài liệu, đọc thêm, so sánh và tìm lời giải.
     Phó Trưởng ban Đào tạo, Viện Khoa học Công nghệ Giáo dục Lưu Đình Nam nhấn mạnh, đọc chính là con đường quan trọng nhất để tự tiếp cận tri thức. “Kỹ năng đọc hiện diện xuyên suốt quá trình tự học, được diễn ra theo từng bước. Vì thế, ở bậc trung học cơ sở, học sinh buộc phải dịch chuyển từ “học để biết đọc” sang “đọc để học”. Học sinh có kỹ năng đọc tốt sẽ sở hữu khả năng tập trung, suy luận và tư duy vượt trội. Ngay cả trong thời đại công nghệ số, trẻ vẫn phải biết cách đọc để nhận biết thông tin đáng tin cậy”, ông Lưu Đình Nam làm rõ.
     Nhiều năm làm giáo viên chủ nhiệm khối lớp 6, cô Nguyễn Thị Luyện, giáo viên Trường Trung học cơ sở Phượng Dực 1 - phân hiệu Tri Trung (xã Phượng Dực) cho rằng, khi bước vào bậc trung học cơ sở, học sinh đứng trước một bước chuyển quan trọng từ “đọc để hiểu” những điều được nói trực tiếp sang “đọc để suy nghĩ”, khám phá và hình thành quan điểm của mình. “Với học sinh lớp 6, phần lớn đã có khả năng nắm bắt thông tin cơ bản, nhưng sự chênh lệch về năng lực đọc hiểu giữa các em khá rõ. Có em đọc nhanh nhưng hiểu nông, có em hiểu được nội dung nhưng chưa biết diễn đạt. Đặc biệt, nhiều em còn lúng túng trước những câu hỏi yêu cầu suy luận, nhận xét, đánh giá và liên hệ bản thân”, cô giáo Nguyễn Thị Luyện nhận định.
     Luyện đọc thường xuyên và bài học từ người lớn
     Có một thực tế cần nhìn nhận rằng, thích đọc chưa chắc đã có kỹ năng đọc và đọc nhiều chưa hẳn là “biết đọc”. Theo ông Lưu Đình Nam, đọc chỉ thực sự trở thành kỹ năng khi “con chữ” làm cho tư duy của trẻ hoạt động. Muốn rèn luyện điều đó, phụ huynh hay thầy cô không thể chỉ bảo trẻ “đọc nhiều lên”, mà cần luyện tập thường xuyên chu trình 3 bước: Đọc - hỏi - nói lại. Khi thực hành đủ lâu, việc đọc mới chuyển hóa từ sở thích thành năng lực.
     Đồng quan điểm, cô giáo Nguyễn Thị Luyện bày tỏ, học sinh Trung học cơ sở cần được hình thành thói quen đọc có mục đích, biết đặt câu hỏi với văn bản, biết tìm bằng chứng, biết suy nghĩ từ chi tiết để đi đến ý nghĩa. “Các em nên bắt đầu từ những thao tác cụ thể: Đọc đúng; hiểu từ ngữ; nắm thông tin; phát hiện chi tiết; suy luận; nhận xét; liên hệ và bày tỏ suy nghĩ. Khi học sinh đã có được phương pháp đọc, các em sẽ dần trở thành những người đọc độc lập và đó mới là nền tảng quan trọng để học tốt trong suốt cấp trung học cơ sở, đặc biệt là môn Ngữ văn”, cô giáo Nguyễn Thị Luyện chia sẻ.
     Thạc sĩ Đinh Phương Thảo, Chủ nhiệm Câu lạc bộ đọc sách Ô Xinh (Hà Nội) cũng cho rằng, một trong những dấu hiệu cho thấy học sinh bậc trung học cơ sở biết tự học đó chính là khả năng khai thác thông tin từ sách để giải các bài tập khó ở trường hoặc những vấn đề trong cuộc sống. Để đánh thức kỹ năng này của con, Thạc sĩ Đinh Phương Thảo đưa lời khuyên, đối với những gia đình quá bận rộn, bố mẹ nên cho con tham gia các nhóm đọc sách theo lứa tuổi. “Khi con có cộng đồng cùng đọc, cùng giao lưu, việc đọc sẽ trở nên thú vị. Thông qua hướng dẫn của giáo viên, kỹ năng đọc của các con sẽ dần hình thành và việc thực hành đều đặn giúp các con tạo được thói quen đọc một cách tự nhiên”, Thạc sĩ Đinh Phương Thảo gợi ý.
     Từ kinh nghiệm của bản thân, chị Huyền Thương (phường Cầu Giấy, Hà Nội) - một bà mẹ có 3 con với đủ các cấp học, nhấn mạnh việc nêu gương của cha mẹ: “Trẻ con học rất nhiều bằng cách nhìn vào người lớn. Nếu bố mẹ thường cầm điện thoại nhưng lại nhắc con đọc sách thì rất khó thuyết phục. Khi mỗi ngày con nhìn thấy bố mẹ ngồi xuống với một cuốn sách, việc đọc sẽ trở thành một phần rất tự nhiên trong đời sống gia đình”.
     Hành trình vun đắp năng lực tự học cho các em học sinh không thể tách rời việc rèn luyện một kỹ năng đọc thực chất. Khi trong các nhà trường, thầy,  cô giáo định hướng phương pháp và gia đình đóng vai trò đồng hành, việc đọc sách sẽ vượt qua giới hạn của một sở thích nhất thời để chuyển hóa thành năng lực tự thân. Chính thói quen đọc chủ động sẽ là “chìa khóa vàng” giúp cho các em học sinh tự tin hơn trên hành trình chinh phục tri thức.

Nguồn tin: Trí Nhân