ĐỂ THIẾT CHẾ VĂN HÓA THỰC SỰ LÀ KHÔNG GIAN CỦA NGƯỜI DÂN

Thứ bảy - 07/11/2026 17:11

Từ những sân chơi thể thao, câu lạc bộ văn nghệ đến không gian đọc sách, sinh hoạt cộng đồng, nhiều Nhà văn hóa ở Hà Nội đang trở thành điểm hẹn quen thuộc của người dân. Những chuyển biến từ cơ sở, cùng cơ chế mới của Luật Thủ đô năm 2026, mở ra cơ hội nâng cao mức thụ hưởng văn hóa, góp phần xây dựng đời sống tinh thần phong phú, lành mạnh trong cộng đồng dân cư.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà tham quan không gian
đọc sách tại Nhà văn hóa Tổ dân phố Xuân La 2, phường Xuân Đỉnh

Sức sống mới từ những nhà văn hóa
Chiều nào cũng vậy, khoảng 17h, sân Nhà văn hóa tổ dân phố Xuân La 2, phường Xuân Đỉnh lại rộn ràng tiếng cười nói của những người tham gia tập luyện bóng chuyền hơi. Với bà Lại Thị Xoan, Chủ nhiệm Câu lạc bộ bóng chuyền hơi Xuân La 1 và Xuân La 2, đây đã trở thành hoạt động quen thuộc, gắn kết các thành viên trong khu dân cư.
Câu lạc bộ hiện có 41 hội viên, người trẻ nhất 50 tuổi, cao tuổi nhất 73 tuổi. Các thành viên duy trì tập luyện đều đặn từ 17h đến 19h hằng ngày, chỉ tạm nghỉ khi thời tiết không thuận lợi. Với họ, sân chơi không chỉ giúp rèn luyện sức khỏe mà còn tạo cơ hội gặp gỡ, chia sẻ và gắn bó với hàng xóm.
Không riêng câu lạc bộ bóng chuyền hơi, Nhà văn hóa Xuân La 2 còn có nhiều hoạt động dành cho các lứa tuổi. Từ sáng sớm, người cao tuổi tập thể dục, dưỡng sinh; ban ngày có không gian đọc sách, sinh hoạt cộng đồng; chiều tối là các lớp Zumba, bóng bàn, khiêu vũ thể thao. Đặc biệt, câu lạc bộ ca trù góp phần gìn giữ, trao truyền nghệ thuật truyền thống ngay trong khu dân cư.
Nhà văn hóa còn bố trí khu cộng đồng số, nơi đoàn viên thanh niên hỗ trợ người cao tuổi tiếp cận công nghệ, số hóa giấy tờ. Việc kết hợp hoạt động văn hóa, thể thao với chuyển đổi số đã mở rộng công năng của thiết chế, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của người dân.
Bà Nguyễn Thị Tuyết Mai, Tổ trưởng tổ dân phố Xuân La 2, Chủ nhiệm Nhà văn hóa cho biết, địa bàn có nhiều ngõ nhỏ, không gian sinh hoạt chung hạn chế. Vì vậy, nhà văn hóa rộng rãi trở thành nơi kết nối các hộ dân. Các chi hội phụ nữ, cựu chiến binh, đoàn thanh niên cùng tham gia quản lý, giữ gìn và tổ chức hoạt động, góp phần duy trì sức sống cho không gian chung.
Nếu ở Xuân Đỉnh, Nhà văn hóa được khai thác theo hướng đa chức năng thì tại thôn Dị Nậu, xã Tây Phương, việc sắp xếp lại cơ sở vật chất sau khi tổ chức chính quyền địa phương hai cấp đang mang đến những thay đổi thiết thực. Được biết, từ giữa tháng 10, Câu lạc bộ chèo truyền thống xã Tây Phương đã có địa điểm tập luyện thường xuyên tại Nhà văn hóa thôn Dị Nậu mới. Trước đây, do không gian chật hẹp, các thành viên phải chia nhóm tập luyện, thậm chí mượn địa điểm bên ngoài.
Công trình vốn là Trung tâm Văn hóa xã Dị Nậu trước đây, nay được chuyển đổi công năng thành Nhà văn hóa thôn, với diện tích hơn 3.000m². Tầng 1 bố trí hội trường, tầng 2 dành cho hoạt động của các câu lạc bộ thuộc nhiều lứa tuổi. Bà Nguyễn Thị Sửa, người dân thôn Dị Nậu, bày tỏ sự phấn khởi khi có không gian sinh hoạt rộng rãi, thuận tiện hơn. Theo bà, công trình không chỉ tạo điều kiện phát triển các hoạt động văn hóa, văn nghệ mà còn giúp người dân thêm gắn bó trong đời sống cộng đồng.
Câu chuyện ở Xuân Đỉnh và Tây Phương cho thấy, giá trị của một thiết chế văn hóa không đơn thuần nằm ở quy mô công trình mà ở khả năng đáp ứng nhu cầu thực tế. Một sân chơi thể thao được duy trì hằng ngày, một câu lạc bộ chèo có nơi tập luyện ổn định hay một phòng đọc sách mở cửa thường xuyên đều góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của người dân.
Tuy nhiên, không phải thiết chế văn hóa nào trên địa bàn Thành phố cũng phát huy được hiệu quả như vậy. Theo số liệu tại phiên giải trình của Thường trực HĐND Thành phố ngày 30-9-2026, Hà Nội hiện có 4.715 công trình thiết chế văn hóa, thể thao tại 126 xã, phường, trong đó 4.481 công trình ở thôn, tổ dân phố. Đáng chú ý, còn 1.991 công trình tại thôn, tổ dân phố có quy mô nhỏ hoặc hạn chế về điều kiện cơ sở vật chất. Thực tế này đặt ra yêu cầu không chỉ tiếp tục đầu tư, nâng cấp công trình mà còn phải đổi mới phương thức quản lý, tổ chức hoạt động, bảo đảm người dân ở các khu vực đều có cơ hội tiếp cận và thụ hưởng các giá trị văn hóa.
Tạo sức bật từ cơ chế mới của Luật Thủ đô
Việc nâng cao hiệu quả hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở đang có thêm điều kiện thuận lợi từ Luật Thủ đô năm 2026, có hiệu lực từ ngày 1-7-2026. Đáng chú ý, điểm a khoản 1 Điều 15 trao thẩm quyền cho HĐND Thành phố quy định chính sách khuyến khích, huy động nguồn lực xã hội hóa và sử dụng ngân sách nhà nước để bảo vệ, phát triển văn hóa, thể thao Thủ đô. Cùng với đó, điểm c khoản 1 Điều 15 quy định thẩm quyền đối với tổ chức, hoạt động, cơ chế quản lý, chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển các loại hình tổ chức, thiết chế văn hóa.

Không gian Nhà văn hóa là nơi luyện tập, sinh hoạt của các câu lạc bộ

Những quy định này tạo cơ sở pháp lý để Hà Nội tiếp tục hoàn thiện chính sách đầu tư, quản lý và khai thác thiết chế văn hóa, đồng thời huy động các nguồn lực hợp pháp tham gia phát triển đời sống văn hóa cộng đồng. Điều quan trọng là chuyển từ tư duy chú trọng xây dựng công trình sang nâng cao hiệu quả sử dụng. Thay vì mỗi nhà văn hóa chỉ phục vụ một số cuộc họp hoặc sự kiện, địa phương có thể bố trí các hoạt động phù hợp theo từng khung giờ, từng nhóm đối tượng; kết hợp sinh hoạt văn hóa, thể thao, đọc sách, giáo dục kỹ năng và hỗ trợ chuyển đổi số.
Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội Trần Trung Hiếu đã nhấn mạnh vai trò trung tâm của người dân trong tổ chức hoạt động thiết chế văn hóa. Sức sống của thiết chế không phụ thuộc đơn thuần vào quy mô công trình mà ở những hoạt động thiết thực, đáp ứng nhu cầu giao lưu, rèn luyện và nâng cao đời sống tinh thần của cộng đồng. Quan điểm này cũng phù hợp với định hướng của thành phố trong giai đoạn mới. Ngày 19-10-2026, UBND Thành phố ban hành Kế hoạch số 405/KH-UBND về tổ chức phong trào thi đua “Mỗi xã, phường có mô hình hay, cách làm hiệu quả, phát huy hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở” giai đoạn 2026-2030.
Theo Kế hoạch, ngay trong quý IV-2026, 100% xã, phường phải rà soát hiện trạng, nhu cầu của cộng đồng, đăng ký ít nhất một mô hình hoặc cách làm phù hợp, xác định chỉ số ban đầu và phương án triển khai. Thành phố phấn đấu đến hết năm 2030, tất cả xã, phường có ít nhất một mô hình hiệu quả, được duy trì và có khả năng nhân rộng. Đây là bước chuyển đáng chú ý khi hiệu quả phục vụ người dân, mức độ tham gia của cộng đồng và khả năng duy trì hoạt động được đặt thành những tiêu chí đánh giá cụ thể.
Cùng với đó, Chương trình hành động số 08-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030, có 95% thiết chế văn hóa cơ sở hoạt động thường xuyên, hiệu quả. Để đạt mục tiêu này, việc nhân rộng mô hình cần gắn với đặc điểm từng địa bàn. Ở khu vực nội đô, nơi quỹ đất hạn chế, cần ưu tiên khai thác linh hoạt các không gian sẵn có, kết hợp nhiều chức năng trong một công trình. Trong khi đó, các xã ngoại thành có thể phát huy lợi thế về không gian để tổ chức hoạt động văn hóa, thể thao, bảo tồn nghệ thuật truyền thống và các hình thức sinh hoạt cộng đồng.
Đặc biệt, cần quan tâm đến những nhóm dân cư có nhu cầu thụ hưởng văn hóa nhưng điều kiện tiếp cận còn hạn chế như trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật. Các hoạt động cũng cần được xây dựng từ nhu cầu thực tế, có sự tham gia đề xuất, tổ chức và giám sát của chính người dân. Thước đo hiệu quả của thiết chế văn hóa vì thế không chỉ là số lượng công trình được cải tạo, số chương trình được tổ chức mà còn là tần suất sử dụng, số người tham gia thường xuyên, mức độ hài lòng và khả năng duy trì hoạt động lâu dài.
Từ thực tế có thể thấy khi nhà văn hóa đáp ứng đúng nhu cầu, người dân sẽ chủ động tham gia và cùng gìn giữ không gian sinh hoạt chung. Luật Thủ đô năm 2026 mở ra cơ hội về cơ chế và nguồn lực, nhưng để cơ hội ấy trở thành hiện thực, điều quan trọng vẫn là cách tổ chức thực hiện tại từng địa phương. Khi mỗi nhà văn hóa thực sự trở thành điểm hẹn quen thuộc, văn hóa không chỉ hiện diện trong các công trình mà còn được nuôi dưỡng từ chính đời sống hằng ngày, góp phần xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh.

Nguồn tin: Hoa Thành

Chú ý: Việc đăng lại bài viết trên ở website hoặc các phương tiện truyền thông khác mà không ghi rõ nguồn http://nukeviet.vn là vi phạm bản quyền

Tổ chức Hội Khuyến học Việt Nam

1. Tôn chỉ, mục đích Hội Khuyến học Việt Nam là tổ chức xã hội của mọi công dân và tổ chức Việt Nam tâm huyết với sự nghiệp "trồng người góp sức phấn đấu cho phong trào " toàn dân học tập, toàn dân tham gia làm giáo dục", "cả nước trở thành một xã hội học tập" nhằm nâng cao dân trí, đào tạo...

Danh Mục Chính

Thống kê truy cập

Liên Kết

» Tin Tức » Tin Tức

ĐỂ THIẾT CHẾ VĂN HÓA THỰC SỰ LÀ KHÔNG GIAN CỦA NGƯỜI DÂN

Tiêu Điểm

Thăm dò ý kiến

Bạn đánh giá về website này như thế nào?

•Giới thiệu

Tổ chức Hội Khuyến học Việt Nam